وبلاگ انجمن علم اطلاعات و دانش شناسی

مراحل شکل گیری کتابخانه

مرحله اول:

هسته اوليه اين کتابخانه هنگامى که مؤسس بزرگوار کتابخانه در نجف‌اشرف به تحصيل اشتغال داشتند شکل‌گرفته است. در آن روزگار ارزش و اهميت ميراث اسلامى بر همگان روشن نبود. ايشان نخست فهرستى از کتابهاى ارزشمند خطى و چاپى نادر را که در کمتر کتابخانه‌اى يافت ميشد تهيه کرد؛ به اميد آن که بتواند به تدريج آنها را به دست آورد. عدم تمکن مالى و رقيبان قدرتمندى که ميراث فرهنگى اسلامى را از کشورهاى اسلامى خارج مى‌ساختند، دو مشکل اساسى بر سر راه ايشان بود. حتى روزى بر سر خريد يک نسخه خطى با نماينده کنسول انگليس در عراق درگير شد و شبى را در زندان سپرى نمود

با مهاجرت ايشان از عراق به ايران در سال ١٣٤٢ق، مجموعه‌هاى فراهم شده نيز به ايران انتقال يافت و در منزل شخصى خويش به نگاهدارى از آنها پرداخت؛ و به جمع‌آورى ديگر نسخه‌هاى نفيس همّت گمارد. در همان دوران استادان مشهور دانشگاه به قم مى‌آمدند و از نسخه‌هاى نفيس موجود در منزل ايشان-که در هيچ کتابخانه‌اى يافت نمى‌شد ـ بهره مى‌گرفتند.
شيخ آقا‌بزرگ تهرانى در تأليف الذريعة، از کتابخانه معظم‌له بيشترين بهره را برده و در جاى‌جاى اين اثر از ايشا ن یاد می کند

مرحله دوم:

آيتالله مرعشى پس از تأسيس يکى از چهار مدرسه علمى بزرگ در قم، به نام مدرسه مرعشيه، در سال ١٣٨٥ق/١٩٦٥م نخست کتابخانه کوچکى در دو اتاق مدرسه مزبور پى‌افکند. آن‌گاه در سوم شعبان همان سال، مطابق١٣٤٤ خورشيدى، با انتقال مجموعه‌اى از کتابهاى چاپى و بخشى از نسخه‌هاى خطى به طبقه سوم مدرسه مرعشيه، با حضور معظم‌له و بسيارى از علما و مدرسان حوزه علميه قم ـ کتابخانه جديد گشايش يافت.

مرحله سوم:

استقبال روزافزون پژوهشگران و محققان، اين کتابخانه را باکمبود جدى فضا مواجه ساخت. سرانجام چهار سال بعد، زمينى به مساحت هزار مترمربع، روبه‌روى مدرسه مرعشيه  که کتابخانه در طبقه سوم آن قرار داشت ـ خريدارى گرديد. در سال ١٣٩٠ق/١٩٧٠م به دست مبارک آيت‌الله مرعشى کلنگ بناى کتابخانه‌اى بزرگ بر زمين زده شد. آن‌گاه در پانزدهم شعبان ١٣٩٤/دوازدهم شهريور١٣٥٣/سوم سپتامبر١٩٧٤ به نام کتابخانه عمومى آيت‌الله العظمى مرعشى نجفى (ره) با بيش از شانزده هزار جلد کتاب خطى و چاپى و با حضور تعداد بسيارى از استادان و محققان و طلاب حوزه علميه قم افتتاح گرديد. هجوم علاقه‌مندان و مشتاقان استفاده از ذخاير آن کتابخانه ديگر بار مسئولان را بر آن داشت تا در سال ١٣٥٨ش/١٩٧٩م پانصد مترمربع ديگر از زمينهاى سمت غربى کتابخانه را خريدارى کنند و به آن ضميمه نمايند. به اين ترتيب، مجموع زيربناى کتابخانه در پنج طبقه بالغ بر ٤٥٠٠ مترمربع گرديد.

مرحله چهارم:

استقبال بى‌نظير حوزويان و دانشگاهيان بار ديگر کتابخانه را باکمبود فضا روبه‌رو کرد. به همين دليل، حضرت امام خمينى(قدس‌سره) طى حکمى در تاريخ ٢٤/١٢/١٣٦٧ دولت وقت را موظف نمودند که سريعاً کتابخانه را گسترش دهند. در پى اين حکم، ساختمان قديمى شرکت بيمه ايران از سوى دولت به کتابخانه اهدا شد و توليت کتابخانه نيز تعدادى از خانه‌هاى پيرامون کتابخانه را خريدارى کرد؛ و در مجموع، غير از ساختمان قديمى کتابخانه، زمين آن بالغ بر ٢٤٠٠ متر گرديد. سپس بررسى و مطالعات لازم براى آماده‌سازى نقشه‌هاى اجرايى ساختمان جديد آغاز گشت. بدين منظور، کارشناسان ايرانى در طول يک سال و ‌اندى با سفر به کشورهاى مختلف جهان، از ساختمان کتابخانه‌هاى مهم آنها بازديد کردند و پس از بررسى، نهايى آماده و آنگاه طى مراسمى (٢٠ذى‌حجه ٢٢/١٤١٠ تير ١٣/١٣٦٩ژوئيه١٩٩٠) در پى‌گزارش مشروح توليت کتابخانه مرحوم آيت‌الله مرعشى نجفى (ره) نخستين کلنگ ساختمان جديد را به زمين زدند. در اين مراسم، تنى چند از شخصيتهاى برجسته مذهبى، سياسى، علمى و فرهنگى حضور داشتند. متأسفانه معظم‌له ٤٧ روز بعد روى در نقاب خاک کشيد و پايان کار ساختمان جديد را مشاهده نکرد. به جز مرحله نخست، همه مراحل بعدى با پيگيرى و کوشش جدى متولى کتابخانه به انجام رسيده است

امیدوارم برای بیشتر آشنا شدن با این کتابخانه برزگ و عظیم  از آن دیدن فرماید